“Alén dos outros, teño miña própria opinión”
(Herodoto)
O interregno que vai da primeira gran recesión do século XXI á actual pandemia, encadra o tránsito da civilización analóxica á civilización dixital e consagra a supremacía da técnica sobre a política. Desta forma, ao eliminar o conflito e o principio de contradición inherente a esa suplantación da epoca, a economía soberaniza-se definitivamente e a democracia pasa a ser un lastre para a luzada do porvir. Unha causa perdida no océano da “nova normalidade”, outra vez a piques de debruzarse ao abismo do confinamento domiciliario á carta ante o doloso fracaso do Estado na xestión da crise sanitaria.
En pouco máis dunha década padecemos dúas grandes crises, a financeira do 2008 e a sanitaria deste 2020. Mas iríamos solenemente à deriva se as considerásemos equivalentes, tanto en razón das súas orixes como polos seus nefastos efectos. En realidade, entre ambas existe un considerable treito, un salto cualitativo, en canto á íntima natureza das súas motivacións e as consecuencias producidas. Unha asimetría parecida á que rexistran o debalante mundo analóxico e a blogosfera dixital que decorre imparabel. Até o extremo de poder afirmar que se na primeira crise o dominante, en última instancia, foi o factor humano, na que agora nos come é o algoritmo cibernético e tecnolóxico quen marca tendencia. Aínda que tamén se aprecza un ponto de coincidencia (ou de fuga) na dinámica dos seus respectivos procesos. De seu, a crise que hoxe nos dizima sen piedade empezou a incubar o seu código fonte sobre as cinzas da precedente.
A primeira explosión económico-social do século XXI desenvolveuse en boa medida seguindo as pautas convencionais que rexen o conflito analóxico. Agresor e agredido fronte a fronte, sen caretas nin sucedáneos. O capitalismo financeiro como desencadenamento e o pobo soberano como prexudicado. Sobre esta dicotomía discorreu aquela primeira gran contenda política. Transparencia que fixo posible tomar conciencia da inxustiza cometida pola rapina dunha minoría cruel e cobizosa contra a sufrida maioría social. Esa percepción directa dos feitos sen dúbida contribuíu a impulsar unha contundente resposta colectiva. As multitudinarias protestas desatadas ante a gravidade dos acontecementos xurdiron baixo o mesmo triplo impulso: indignación-insubmisión-rebelión. No medio mundo, xentes de toda condición, sen distinción de ideoloxía, clase, raza, xénero ou relixión, botáronse á rúa para manifestar a súa fartura coa situación e clamar por outra forma de vida. O común, a proximidade, a empatía, a solidariedade e o orgulloso de camiñar xuntos e resoltos, fixo dese momento un fito no devir histórico.
De súpeto, o egoísmo e o individualismo que empedraran a rutineira convivencia esvaecen para daren paso ao apoio mutuo e emparellar a responsabilidade individual e colectiva, recobrando a autonomía da arredada sociedade civil. Aconteceu entanto as redes sociais convocaban a eito ás persoas para participar do espazo público, desafiando á clase política e ás autoridades, sinaladas como cómplices dos poderes fácticos que co seu ambicioso proceder cebaron aquela pandemia económica. Por un tempo, os instrumentos tecnolóxicos habían abandonado o seu habitual nicho solipsista e servían como ferramentas para facilitar encontros persoais e xerar confianza e autoestima entre as persoas. A confluencia de manifestantes, sen liderados excluíntes nin protagonismos institucionais, creaba a ilusión da emerxencia dunha política horizontal alternativa. Unha esfera pública onde primasen os afáns da comunidade, comprometida cunha ética de fraternidade democrática. Durmiamos, acordamos!
Naquela ocasión si saímos máis fortes, porque traballámolo, sen intermediarios nen delegacións, exercendo a acción directa e a democracia de proximidade. Ata que chegou o coronavirus, concretado aquí en desastre sanitario sen precedentes debido en boa medida ás predudiciais restricións impostas nas partidas destinadas ao gasto social polos gobernos sucesivos do PSOE e o PP durante a Gran Recesión. mas esta vez a reacción popular foi diametralmente oposta. Onde antes houbo xubilosa mobilización cidadá contra a xestión da crise económica, agora déronse toneladas de resignación e alienación. Os mesmos grupos políticos e ideolóxicos que anos atrás arengaban contra a clase dirixente, unha vez no poder convertéronse en defensores e propagandistas do nocivo statu quo, chegando a estigmatizar a quen se atrevían a pedir responsabilidades polo seu neglixente e culpábel actuación.
En consecuencia, o irresistible activismo da xente e o enxugamento das autoridades, que foi divisa da pleamar cívica durante a crise financeira, trocou en dócil sometemento a todo o que se impuña desde arriba. Unha clase dirixente, incapaz de frear a letalidade dunha pandemia que atinxiu duramente os idosos e levou ao país ao pior posto en canto a número de persoas falecidas e de sanitarios contaxiados, optaba paternalisticamente por militarizar a loita contra o coronavirus para afogar calquera pegada de disidencia. Pasamos da Operación Balmis da primeira onda infecciosa, onde os máximos xefes dos Corpos e Forzas da Seguridade do Estado compartían tribuna informativa co responsable médico de Alertas e Emerxencias Sanitarias, á Misión Baluarte que entregou o rastrexo da poboación civil afectada e a súa contorna ao Exército, sen necesidade de declarar o Estado de Excepción.
Así, o bipartidismo turnista, denunciado polos indignados etiquetados en torno ao 15-M, foi substituído por unha política de bloques, maniqueamente polarizada sobre o eixo esquerda-dereita. Un reclamo co que se repuña no poder a un dos partidos responsable da anterior crise en coalición co seu principal impugnador. Dialéctica baseada no brusco cambio sociolóxico que estaba laminando á clase media, o tradicional amortecedor entre os extremos. Porén, máis aló do impacto estético, o novo modelo estaba lonxe de implicar unha impugnación radical do sistema. Unha lectura rigorosa do executado polo Goberno integrado por PSOE e Unidas Podemos (UP) deita un panorama menos compracente, a medio camiño entre o despotismo ilustrado e o sindicato vertical reciclado. Desde os Pactos da Moncloa non se deron tantos arranxos xunguidos entre a gran patronal e os chamados “representantes dos traballadores” como no que vai de lexislatura. Sempre cos bos oficios do Estado para favorecer o consenso de grupos de interese situados nas antípodas.
Iso no plano estritamente laboral, porque en termos xerais o Executivo sumasu con fartura todos os límites da decencia política no uso do Real Decreto-Lei (RDL), unha reserva legal excepcional sen previo control parlamentario. Desde que chegou á Moncloa, Pedro Sánchez avalou 66 RDL, moi por encima dos 47 subscritos por Mariano Rajoy durante o seu último mandato. Impúxose a teoría do mando único e integral alén do ámbito sanitario, o confinamento das prácticas democráticas, como “nova normalidade”. mas iso é algo que a poucos parece importar, porque os gobernantes sosteñen como outrora que todo o fan polo noso propio ben, sen que esta vez a opinión pública cuéstionelles. E albarda sobre albarda, co moito consenso entre os axentes sociais e o moi pouco respecto dos valores democráticos, perpétranse impunemente operacións que o capitalismo de amiguiños hai tempo acariñaba.
Como a fusión de CaixaBank e Bankia, á conta de deixar a miles de empregados á intemperie cando a tese oficial fala de alargar a idade para seguir en activo (aos que habería que engadir as 400 oficinas que vai pechar o Santander; os 1.800 traballadores que lle sobran ao Sabadell; os 2.863 vindos a menos do BBV; ou os 790 afectos ao ERE de Ibercaja) e aumentar a xa abafadora concentración bancaria (un axustado oligopolio, mentres se predica a necesidade da libre competencia). Ou a absolución dos imputados pola saída a bolsa da antiga Cajamadrid, “porque contou co visto e prace de todos os supervisores” (Banco de España, FROB, CNMV e ministerio de Economía), sen que ninguén motive unha reacción xudicial contra as institucións que argallaron un resgate con diñeiro público de 24.323 millóns de euros. Co agravante de que ao diluírse a participación de Bankia na nova entidade, a posibilidade de recuperar a axuda estatal afástase sine die. Distraémonos perseguindo xurelos para que, burla burlando, as quenllas nos papen patas para arriba. Abandonamos aos maiores á súa sorte coma se o desamparo a que os sometemos fose lei de vida, ao mesmo tempo que ensogamos ás novas xeracións cunha débeda que tornará imposíbel para eles unha existencia digna. Agora sabemos que a “nova normalidade” é un engolido consistente en asociar o masacre de anciáns coas patoloxías previas (na primeira onda) e os rebrotes incontrolados coa irresponsabilidade de mozas asintomáticos (na segunda onda).
Fronte á resposta analóxica, integradora e fraternal dada polo activismo social durante a crise financeira do 2008, a do presente 2020 nútrese fundamentalmente de pulsións dixitais, excluíntes e distópicas. Aínda que a lóxica teórica levaría a pensar que a loita contra a pandemia, polo seu carácter universal e cruento, levaría a pular sentimentos de solidariedade e altruísmo, o que se impuxo foi o contrario. Desmontando todo o que de común e, por tanto, de cooperativo existe na dimensión analóxica, a reacción máis xeneralizada tivo que ver co individualismo, a competición, o paternalismo e o autoritarismo. Todo iso sometido ao crisol do medo ao contaxio inherente a estímulos de proximidade social. Estamos a piques de interiorizar aquel código do rexeitamento ao próximo do refraneiro, “Pola caridade entra a peste”, en alusión aos riscos que asumían quen axudaban aos apestados durante a Baixa Idade Media.
Co que lonxe de abrir novos camiños como na pasada crise, como alternativa ao modelo dominante, reforzáronse as pautas do xa existente para mutarnos cara a unha sociedade neohobbesiana 5G onde o home volve ser lobo para o home. Ese proceso de robotización mental aquí inícioo a grande banca, ao instalar máquinas intelixentes para a habitual interlocución cos seus clientes, con desprezo para pequenos aforradores e pensionistas, no seu maior parte persoas de idade vítimas propiciatorias da fenda dixital. O Santander do señor Botín e Cía chámao “dixilosofia” e Bankia “humanismo dixital”, ambos os enunciados ancorados na asneira con que adoita manexarse o gotha financeiro. Un rumbo antipersoas que alcanzou mesmo ao recente cambio de frecuencias en TDT, pilotado polo ministerio de Transición Tecnolóxica, facendo que só os moi espertos na quincallaria das novas tecnoloxías poidan resintonizar as súas canles de televisión. Segundo o informe The future of Jobs, do Foro Económico Mundial (WEF), en 2025 case o 50% dos empregos serán desempeñados por robots, desprazando a 85 millóns de traballadores en todo o mundo.
Acovardada, confundida, medorenta de supostos contactos tóxicos cos seus semellantes, disciplinada até límites que rozan a escravitude voluntaria, a xente chegou a admitir como normal que a única arma dun goberno progresista para atallar a pandemia en pleno século XXI fose recorrer ao vello procedemento de decretar o apartheid para toda a sociedade. Benvidos ao fogar burbulla, con teletraballo forzado, baixo palio da Síndrome de Estocolmo propiciado polo Estado Leviatán. Afortunadamente sempre hai algún tabao que auga a festa aos crédulos e dos que ben pensan predispostos ao consabido amén para que todo siga igual. Neste caso preciso trátase de dous francotiradores, aínda que mellor sería cualificalos de “furtivos>, dada a cretinidade reinante. En primeiro lugar falamos dun artigo publicado polo Salto, o pasado 9 de outubro, onde se rebenta o negocio oculto que existe tras a xestión da pandemia en España, a resultas do cambalacho argallado entre o Goberno, o diario El País e a multinacional farmacéutica Roche para deseñar “Una nueva sanidad para una nueva normalidad“. E en segundo lugar, e igualmente revelador, temos o seminario virtual realizado pola universidade Carlos III de Madrid (Auditoría xurídica sobre a pandemia do Covid-19), e máis en concreto á exposición da profesora titular de dereito administrativo, Ana Sánchez Lamelas, sobre as medidas de políticas aplicadas polo Executivo para xestionar a crise, cualificadas nese foro como “Estado de Excepción sen declaralo” e de “Asalto ao texto constitucional”. Veña e lea (https://www.elsaltodiario.com/sanidad/la-farmaceutica-organiza-un-acto-con-el-ministro-de-sanidad-salvador-illa-para-trazar-las-lineas-de-la-sanidad?fbclid=IwAR2_UldAPSmNB0hPK2mh-IiT-2chzNeEFcAnpZ4QUNOOI8U1wZ6H4TRZpWI) ; para ouvir e ver (https://www.youtube.com/watch?v=j22vhtqpfYg).
Sen negar o máis mínimo a terribel realidade da pandemia, nen xustificar raras teorías da conspiración, nen incorrer no estúpido negacionismo sen causa que tanto aguilloa o poder para desacreditar calquera crítica contra as súas imposicións (outra versión da eficaz e recorrente tique do “trifachito” na orde partidista), todo indica que a crise sanitaria está a servir como laboratorio de oportunidade para introducir unha mutación social transxénica que complete o apagamento do ecosistema humano-analóxico. Desta forma pasaríase a testemuña a un modelo de convivencia isolacionsita e patolóxico ao Black Mirror, diferida e virtual, liderado pola cogobernanza do Estado e as principais corporacións tecnolóxicas. Resulta sanguento que a China hiperautocrática, onde xurdiu a mortífera epidemia cuxo orixe aínda ignoramos, sexa ao cabo a gran beneficiada desta hecatombe global. A primeira potencia mundial en someter á súa poboación aos dispositivos do pós-capitalismo de control e vixilancia. O sistema concentracionario para un mundo feliz que se publicita en todos os idiomas como “nova normalidade”.
Sapere aude! (Atreva-se a coñecer”!)
