Durante o segundo semestre de 1977 España nadaba entre tres augas. Padecía os estertores do posfranquismo, estreaba un goberno democrático e aínda carecía dunha constitución homologabel ás de Europa occidental. O 15 de xullo, un partido de tránsfugas, a Unión de Centro Democrático (UCD), gañou as primeiras eleicións libres desde 1936 e recuperaba como presidente do goberno a Adolfo Suarez, o derradeiro secretario xeral do Movemento. Os españois, convocados ás urnas só dous anos despois da morte de Franco, decantáronse por un continuísmo de nova planta. Entronizaban ao máximo responsabel do partido único da ditadura, desatendendo as tímidas chamadas á ruptura das forzas da oposición de esquerda. Era o inicio da transición, aínda que ficaba camiño até chegar ao consenso.
Como tantas outras veces na nosa historia recente, a economía empurrou o cambio que a política de partidos por si soa non podía. Coas primeiras rabexadas da crise enerxética do 73, provocada polo súbito encarecemento do prezo do petróleo, os poderes fácticos e os institucionais empezaron a temer que a conxuntura estragara o que inopinadamente acababan de sentenciar os comicios. Na memoria de moitos estaba o recordo do sucedido en 1931, cando as réplicas tectónicas do crac do 29 converteron unhas eleccións municipais nun plebiscito contra a monarquía e de esguello alumase a Segunda República. Ademais, na veciña Portugal o exército uniuse ao pobo para acabar co réxime vergoñoso de Oliveira Salazar, que xunto co Caudillo eran os últimos vestixios fascistas do vello continente.
Con esa sozobra compartida (un goberno cunha cuestionada lexitimidade de orixe e unha oposición sen lexitimidade real de exercicio) deseñouse a teoría da <<correlación de debilidades>> que permitiu aos contendentes escenificar unha envorco ideolóxico salvando a cara. Quen detentaban o poder sabían que tiñan os pés de barro. A iniciativa nas rúas éralles adversa, como demostraban as estatísticas sobre as manifestacións e protestas. Só en 1976 houbo 1.438 días de folga por cada mil traballadores, sendo a media na Comunidade Económica Europea (CEE) de 390. Doutra banda, socialistas e comunistas, as dúas formacións que integraban a alternativa ao sistema a través da Xunta Democrática e da Platajunta, respectivamente, non descoñecían que a policía e as forzas armadas defenderían o legado de Franco designando a Xan Carlos I como o seu sucesor a título de Rei.
Por iso é polo que El País, o xornal máis influente da nova etapa inicialmente patrocinado polo franquista Manuel Fraga, nada máis coñecerse os resultados do 15-X lanzase todo o seu argumentario a prol dun gran acordo entre españois que superase as diferenzas das dúas Españas (Juan Luís Cebrián, Un pacto nacional. 16 de xuño de 1977). Arriados os diques ideolóxicos do proxecto ruturista por outro de índole reformista, uns e outros conviñeron na necesidade de mostrar á opinión pública que intereses superiores aconsellaban trocar as lanzas en canas. Un carreiro, de simple armisticio primeiro e de recíproca aquiescencia despois, que levou aos principais dirixentes da esquerda ao rescate do réxime despois de intercambiarse concesións mutuas como ornato (aceptación da monarquía xancarlista por Santiago Carrillo como compensación pola legalización do PCE; e demolición controlada do aparello do vello socialismo empoderando como novo líder a Isidoro, o Felipe González de <<a clandestinidade>>, no Congreso de Suresnes co apoio da poderosa socialdemocracia alemá).
Todo iso colocouse negro sobre branco nos Pactos da Moncloa, asinados o 25 de outubro de 1977, un ano antes de que se aprobase en referendo a Constitución. O acordo marco foi subscrito polos líderes dos partidos con representación parlamentaria e, posteriormente, pola Unión Xeral de Traballadores (UXT) e Comisións Obreiras (CCOO), despois de vencer as reticencias de sectores laborais que consideraban o asinado como unha claudicación do sindicalismo de clase e a desmobilización do movemento obreiro (como denunciase a Confederación Nacional do Traballo (CNT), a histórica centrar anarcosindicalista, que saudou a afronta cunha gran folga de gasolineiras en Catalunya). Cífralas macro que escusaban aquel consenso contra natura eran: unha inflación do 30%; un paro de 3,75%; e un déficit do sector exterior próximo ao 3,5%.
Os Pactos da Moncloa supuxeron de feito unha constitución económica que nunca foi sometida ao referendo da cidadanía. Como tampouco o serían outros acordos menos xeneralistas pero igualmente transcendentais en canto ao seu impacto na vida da poboación. Como o que levou en 2010 á reforma exprés do artigo 135 da C.E., a fin de blindar as políticas de axustes e recortes perpetradas para xestionar a crise financeira. Entre o <<Plan de Estabilidade>> de outrora e a << Lei de Estabilidade Orzamentaria e Sustentabilidade Financeira>> de hogano, hai algo máis que unha afinidade semántica. Como lembra a hemeroteca, aqueles pactos (en plural) cumprimentáronse máis no que afectaba á modernización da economía de libre mercado que no ao ámbito social atinxía. Asín, mentres se contivo a inflación, grazas sobre todo á limitación salarial acordada, o desemprego non deixou de crecer, rubindo até o 17,9% cinco anos máis tarde.
Tratábase de crear as condicións adecuadas para un cambio de mentalidade social. A idea era pasar da tradicional hostilidade entre capital e traballo do franquismo a un escenario de diálogo social na recentemente conquistada democracia. Para favorecer esa transición resultou decisiva a intervención dos medios de comunicación que propiciaron un imaxinario de hiperliderado dos dirixentes políticos. Iso fixo posible que as formacións de esquerda tomasen a iniciativa nos acordos arrastrando aos sindicatos irmáns na lóxica da época das centrais como correa de transmisión dos partidos. A <<paz social>> así formulada selou o definitivo consenso. Gráficamente, o consolidado resultante visualizouse na modificación da cor do uniforme da policía armada, os impopulares <<grises>>.
Agora a emerxencia non vén de facilitar a mutación dunha ditadura a unha democracia, senón de paliar os efectos destrutivos dunha pandemia que levou á hibernación da economía e ao confinamento da xente por mor do estado de alarma decretado polo goberno. E de novo, España é teimosamente diferente. Se entón dábase as costas á saída radical dada en Portugal e Grecia, agora un goberno de coalición <<rotundamente progresista>> expón uns novos Pactos da Moncloa sen parangón no contexto internacional. Ningún outro país da nosa contorna pediu <<parar o reloxo>> do xogo democrático para lidar co Covid-19. É un formato da nosa exclusividade e responsabilidade. Só que, por unha vez e sen que sirva de precedente, a historia repítese como farsa. O plácet que o Executivo da nación solicita do resto dos interlocutores sociais, faio un líder que chegou ao poder ao berro de <<non, é non>> cando se expuxo a posibilidade dun gabinete de integración nacional. En claro, rotundo e arrogante rexeitamento de calquera consenso coa oposición. Pero como non hai dous sen tres, novamente esa <<correlación de debilidades>> que induce ao <<onde dixen digo?>> se oficializa 24 horas despois de que o intelectual orgánico de Ferraz pedise unha reedición dos Pactos da Moncloa a través do consello doutro director do rotativo (Joaquín Estefanía, O compromiso histórico español. 3 de abril de 2020). Desta sorte, o barullento agit-prop sobre o <<trifachito>> e <<o tres dereitas>>, que tanto proveito deparou a Sánchez e asociados na súa escalada cara á Moncloa, daba paso sen rompelo nin manchalo a un perentorio <<todos a un tempo como Fuenteovejuna>>.
O sábado 4 de marzo, mentres España convertíase no primeiro país de Europa por afectados, mortos ao día e sanitarios contaxiados (segundo os dubidosos rexistros oficiais), míster <<o que faga falta, onde faga falta e cando faga falta>> comunicaba ao país a prórroga do confinamento,omo pouco, até o 25 de abril. E advertía: <<É evidente que a economía española vaise a ter que endebedar. Imos a tirar recursos ás novas xeracións >>. Co prorrogado sacrificio da mocidade sen futuro após o austericidio anterior, Sánchez confirmaba a súa visión terraplanista do Covid-19 planificando por encima das súas capacidades.
