En 2015, encanto todas as pesquisas concederan a Podemos a primeira posición na intención de votar, alguns ativistas e apoiadores da 15M publicaran un libro cuestionando o axioma da moda que igualaba o partido das Iglesias como expresión política do movimento dos indignados (sua outra alma mais pragmática). O traballo coletivo, co título de <<Hasta luego, Pablo >>, apresentou unha despedida tática e estratéxica e tivo unha recepción bastante pobre, case marxinal. Nen mesmo as persoas que orbitaran a esquerda alternativa (<< PSOE, PP, a mesma merda é >>) admitiran que discordaban publicamente da estrutura e dos princípios aprobados por unha vitória no congreso fundador realizado en Vistalegre pola formación morada, nen a editora que a editou desenvolveu a dilixencia necesaria para facilitar sua distribución adecuada, certamente para non ficar indisposta cun partido para o cal moitos xa previan um futuro institucional brillante.
Como dixen, ese exercício de crítica construtiva (redundancia desnecesária, porque todos son, se o recebedor é indulxente e o emisor non incorre na ofensa) pasou sen penalidade ou glória. A miña contribución a esa reflexión (<<Podemos # trending topic>>) versaba sobre a estridente contradición existente entre a retórica *grandilocuente da súa proposta asemblearia e o carácter inequivocamente xerárquico e personalista do modelo de participación convido. Como colofón ao capítulo, e aventurando unha analoxía no hiato cronolóxico, citaba a *invectiva de Alfonso Guerra nun mitin de 1989, ao dirixirse á <<xente honrada>> dunha barriada obreira de Madrid como representante de <<os descamisados>>.
Apenas cinco anos pasaran e a profecía foi cumprida, aínda que de carambola. Non houbo sorpasso de Unidas Podemos ao PSOE, senón consenso nun Goberno de coalición <<rotundamente progresista>>. E tampouco esa confluencia no poder foino desde posicións de clara fortaleza electoral, senón despois de que *UP sacase a súa peor nota nuns comicios, tras ser superado en votos e escanos pola ultradereita de Vox. A conxuntura fixo posible ponderar como vitoria pírrica a maior gloria de Pedro Sánchez e de Pablo Iglesias o que no escrutinio das urnas computou como descaradamente insuficiente (o Goberno Frankenstein de Rubalcaba e o pacto entre Perdedores que latrican desde a tribuna oposta). Esta vez, e en sentido diverxente ao sucedido na Primeira Transición, a <<correlación de debilidades>> serviu de pértega para que PSOE e Unidas Podemos chegasen ao poder coa axuda de compañeiros de viaxe nos nacionalismos varios.
Sería inútil por obvio puntuar a bulimia de cargos por parte de Pablo Iglesias e Irene Montero botando man da manida cita de Lord Acton (<<o poder corrompe e o poder absoluto corrompe absolutamente>>). Igualmente buscar un paralelismo entre este podio-duplex (vicepresidentes do Goberno e secretario xeral e portavoz parlamentaria de Unidas Podemos, respectivamente, a máis diso parella na intimidade) e o que casaran como gaños Juan Domingo Perón e a súa muller Evita en Arxentina. Non se trata de emular carreiros debullados, mas non fai mal engadir que a cita completa do liberal inglés termina <<por iso a maioría dos políticos son malas persoas>>. Hai un método en derívaa de UP que condiciona a persoas e personaxes. É o troquel que forxou o primitivo Podemos a imaxe e semellanza das necesidades da súa nomenklarura. A experiencia demostra que a relación entre dirixentes e dirixidos sempre implica un vincallo parasitario, como comprobamos durante a última crise financeira, onde a crecente riqueza dos poderosos construíuse sobre o empobrecimiento dos cidadáns.
Por iso, visto en perspectiva, resultan *extemporáneos e errados algúns xuízos emitidos hoxe lamentando a viraxe ás antípodas de UP, a súa refundación como partido de Goberno en clave cesarista. É chorar sobre a *lecha derramada. Os militantes de Unidas Podemos que entón ratificaron aquela disciplina verticalista de culto á personalidade do líder e quen aplaudiron a estrafalaria consulta sobre <<el casoplón>>, sen solución de continuidade, pertencen á mesma rede clientelar que agora corrobora a súa metamorfose como novo activo do sistema. A función crea o órgano,especialmente cando se goza dos privilexios do poder e na beira oposta pasta unha dereita groseira, retrógrada, paifoca e beata. A servidume voluntaria non é unha orla para a pose intelectual senón a pedra de toque con que se xustifica o trágaa do consentimento dos gobernados, aínda que desde arriba só despréndanse mentiras, como advertía Luisa Michel.
Sánchez & Pablo Iglesias asociados, vidas paralelas na súa emerxente marcha a través das institucións, padecen da mesma dismetría. Cabe prometer solemnemente unha cousa na campaña electoral e facer xustamente o contrario no Goberno (esquema Sánchez) ou decotar a cadea de valores constituínte a beneficio de parte (esquema Iglesias ao pasar da socialización de cargos e soldos á súa brusca e despótica privatización), sen sufrir penalización polo cambiazo. Coa peculiaridade de que como parte do Executivo os de Iglesias usan a modalidade do xogo infantil <<truco ou trato>>. Cuando as contas saen, abren o peito coa aprobación das súas propostas (a subida do SMI ou a derrogación do despedimento con baixa xustificada), trato, e cando son nons (manter en segredo a impunidade do torturador Billy El Niño; acatar o fallo do TJUE en favor das devolucións en quente; instar recorrer a sentenza da Audiencia Nacional que condena ao Goberno a indemnizar á familia do xornalista José Couso; manter a venda de armamento de guerra a países en conflito; etc.) chámase andana, truque, e eles lavan as maos anunciando seu desacordo como se non fose por eles e por elas.. Aínda que todo o mundo sabe que o Consello de Ministros é un órgano colexiado e os seus acordos responsabilizan a todos os membros do Gabinete. A mesma vicepresidenta Irene Montero recoñeceuno ao xustificar as desavinzas producidas na redacción da súa Lei de Liberdade Sexual:<<As discrepancias que temos no Consello de Ministros e entre departamentos ministeriais quedan nesa porta>>.
Todo vale, todo é aproveitado, dun corno faise unha percha. Abonda con argumentar que é polo noso propio ben, e que calquera intento de censura só serviría para facer o xogo ao inimigo (o sambenito do <<bloqueo>>), para que ninguén ouse contradicir ao mando. Unha obediencia debida que, plenamente metabolizada con diminución de anticorpos, deixase á sociedade a expensas de decídano nas ubres do poder. Dopados así seremos máis aptos para a existencia delegada ao servizo do status quo. Alguén poderá dicir, con coñecemento de causa, que esta é unha desas ocasións en que o fin xustifica os medios. Principio de causalidade, por certo, que foi historicamente un dos atributos da clase conservadora e de experimentos de enxeñaría social, paternalistas e distópicos, maioritariamente desastrosos. Esquécese que o alento ético foi tradicionalmente o único feito realmente diferencial entre dereita e esquerda, a mímese que aínda se resistía con éxito á súa homologación como exclusivo aparello de poder. Por iso a entrada de Unidas Podemos nos confíns da caste terá consecuencias insospeitadas máis aló da denominación de orixe. Por moito que fale Iglesias de ir para a <<república plurinacional>>, con semellantes desatinos, cada vez parecerá máis que imita o slogan desa multinacional que nos incita a entrar nos seus dominios cun <<benvido á república independente da túa casa>>.
Que será, será??
