O desleixo democrático e o desprezo ao electorado percibido tras a decisión de Pedro Sánchez de ir a unha repetición dos comicios fixeron saltar as alarmas nalgúns cenáculos do Réxime do 78. Polos púlpitos da dereita e as tribunas da esquerda falaria circulan aceiradas críticas sobre a chafalleira saída dada ao bloqueo político. O Rei Felipe VIN, segundo o filtrado polo cortesán cántabro Revilla; o gran manitú Felipe González; e o ex director de El País Juan Luís Cebrián, entre outros valedores do “Estado profundo”, expresaron severas reservas ante a posición adoptada. Semellante unanimidade demostra que a pirueta de Sánchez deixou en bólas algunhas anomalías do sistema erixido coa Constitución de 1978. De aí o mantra inmediatamente empregado como apaga-fogos desde as dúas beiras. Uns, os progres, trataban de saturar a brecha asegurando que “fallaran as persoas mas non as institucións”. Outros, menos creativos, sostiñan que a pesar do fracaso había que mobilizar aos votantes para “a gran festa da democracia”.
E é que a aposta de Sánchez esfarelou algúns records e destapado desvergoñas. Foi o primeiro candidato en gañar unha moción de censura desde a transición, e tamén a única persoa en ocupar a presidencia do Goberno sen ser deputado. Porque o secretario xeral do PSOE entregou a súa acta cando a maior parte do grupo parlamentario socialista vulnerou a disciplina de voto e abstívose para facilitar a investidura de Mariano Rajoy. Non se trata dun simple borrón do texto constitucional, é a súa literalidade. Nen o artigo 99 da CE, que se ocupa da designación do presidente, nen o 114, punto 2, referido ao nomeamento do candidato gañador da moción de censura, esixen que o interesado sexa membro do Congreso.
Teoría e praxe permiten, pois, que un extraparlamentario sexa nomeado presidente do Goberno, e por tanto alcanzar ese pódium á marxe da vontade do poboo soberano, que é o que como corpo electoral designa aos representantes. O feito, ademais, se compadece mal co que dispoñen o artigo 1º (“A forma política do Estado español é a Monarquía parlamentaria”) e o 66, punto 1 (“As Cortes Xerais representan ao pobo español e están formadas polo Congreso dos Deputados e o Senado”). Tendo en conta a dimensión do envurullo cabe afirmar que os conceitos “parlamentar” e “representan” son perfectamente discutíbeis. Algo, por certo, que noutras democracias con máis soleira non se deixa á intemperie. O Tribunal Supremo de Gran Bretaña acaba de declarar “ilegal, nula e sen efecto” a suspensión do Parlamento decretada o primeiro ministro Boris Johnson (tamén accedeu ao cargo sen pasar polas urnas).
Iso en canto ao Número Dous na escala do Estado, que pode ser alguén alleo ao Parlamento, e fortiori, en certa medida, cuestionar o espírito da “democracia representativa”. Pero a iso hai que engadir que a singularidade española permite que o nomeamento do Número Uno, o Xefe do Estado, tampouco dependa da vontade dos electores. Vénlle de berce ao titular da Casa Real. Desta maneira, un particular, por moi ilustre que sexa, ostenta o cargo de maneira vitalicia con capacidade para cedelo aos seus sucesores “en herdanza”. Aquel “Caudillo de España por la gracia de Dios”, proviña dun refugallo a man armada, este Rei Xefe do Estado a divinis é pola cara bonita e porque os cidadáns outorgan. Ou sexa, en distinta medida e segundo circunstancias, o pobo soberano pode ser unha *entelequia a efectos da titularidade das máis altas institucións, Xefatura do Estado e Presidencia de Goberno.
Deste sumidoiro derivan outros espantallos igualmente nocivos para nosa maltreita democracia. Referímonos ao choque de status entre Número o Un e o Número Dous que a mesma constitución vixente reflicte. Mentres o artigo 62, apartado h, di “Compete ao Rei o mando supremo das Forzas Armadas”, o artigo 97, pola súa banda, recoñece que “O Goberno dirixe a política interior e exterior, a Administración civil e militar e a defensa do Estado”. Talvez desa curiosa interferencia normativa, proceda a tradición de que todos os ministros de Defensa na España constitucional sexan cooptados polo augusto dedazo de Zarzuela. O “atado e ben atado” adaptado a esta democracia sui géneris. Para maior profusión, varios estatutos de autonomía, como o de hoxe desprezada Catalunya, determinan que o presidente da Comunidade sexa elixido “entre os seus deputados”. Nalgúns países da Unión Europea a fórmula dun Xefe de Goberno “extraparlamentar” tamén é de curso legal, aínda que a súa aplicación sexa excepcional e aplicable case en fase de paliativos. Ensaiouno Italia en 2011 para facer fronte á crise cedendo o posto a Mario Monti, un técnico nada independente. O currículo de Monti destaca por ser o director europeo da *Trilateral e estreito colaborador do banco de investimentos Goldman Sachs. A figura tamén existiu na antiga Roma Republicana. En casos de perigo podía ?elixirse un ditador?, un cirurxián de ferro, pero por tempo taxado e sempre dos membros da *magistratura. A innovación actual en constitucións como a española do 78 pode facer da representación do poboo soberano un holograma.
Todo iso varreuse baixo a alfombra do tobogán que conduciu do Goberno de Cooperación ao de Coalición e logo ás eleccións do 10 de novembro, tras cinco meses de seca parlamentaria e despois de moito gargallar e espavento para despistar á sufrida cidadanía. Aínda que o esperpento xa era a marca da casa sanchista. Pedro Sánchez, o presidente en funcións sobrevindo baseou a súa auctoritas en exorcizar calquera tipo de acordo coa dereita. O seu meritorio “non, é non” á investidura de Rajoy foi toda unha declaración de intencións que avalaba un radiante porvir progresista. “Somos a esquerda” era entón a soflama de moda. Con todo, poucos meses despois, aquel “non, é non” viraba en redondo para pór na súa diana a Unidas Podemos, a súa “socio preferente” na esquerda. O partido que entregou en bandexa a moción de censura a Pedro Sánchez.
Unha vez máis o que non é tradición é plaxio. Vamos ver:
- Que en 2003 dous deputados do PSOE ausentásense da votación para frustrar a investidura do seu líder como presidente da Comunidade de Madrid cos votos de Esquerda Unida, foi un escándalo descomunal que pasou aos anais do transfuguismo co baldón de Tamayazo.
- Que trece anos despois, en 2016, todo o grupo parlamentario socialista menos 15 abstivésese para permitir facer presidente do Goberno ao candidato do Partido Popular Mariano Rajoy, considerouse un supremo xesto de responsabilidade política.
- Que en 2019 o secretario xeral do PSOE que entregou a súa acta de deputado para non pactar coa dereita rexeitase formar un Executivo de esquerdas coa forza progresista que lle facilitou a presidencia do Goberno a través dunha moción de censura porque de facelo “non podería durmir”, chamárono sentido de Estado.
Entón o de Íñigo Errejón como é que se chama? Un señor que unha vez designado por Podemos como candidato en Madrid pásase á competencia e logo crea outro partido para parceirar cos que pretenden destruír á formación que axudou a fundar. Operación Chamartín?
