Primeira análise dos resultados das eleccións xerais co xornalista e politólogo Rafael Cid
Perdoen que non me erga
(Groucho Marx, o seu epitafio favorito)
Tres conceptos definen a colleita do 20-D: segunda Transición, correlación de debilidades e carreira de substitucións. Ou dito doutro xeito: unha operación recambio con ilusións políticas renovadas; a rexeneración do réxime mediante a súa destrución creativa e a prórroga-amnistía dun modelo constitucional caduco que cara a augas. Tres eran tres as fillas de Helena, tres eran tres e ningunha era boa.
Se no 2011 a corrupción e o austericidio fraguaron a derrota do PSOE, outro tanto debería ocorrer este 2015 co PP no poder. Porén, finalmente non foi así. E iso, lonxe de ser unha anomalía histórica, reafirma unha sospeita sistémica: a segunda Transición que estes comicios representan, en opinión confesada polos principais dirixentes políticos, comeza baixo o mesmo signo que aqueloutra primeira Transición fundacional. Como “unha correlación de debilidades”, segundo a expresión patentada entón por Manuel Vázquez Montalban para xustificar a capitulación da oposición de esquerda. Só a aceptación desa impotencia compartida explica a sorprendente distopia de que a unha sanguenta ditadura sucedese unha democracia coroada e que o vixente septenio negro culmine sen un claro envorco.
Ao trazar unha imaxinaria liña ideolóxica que sitúe na dereita ao Partido Popular e a Ciudadanos, e na esquerda colocamos ao PSOE e a Podemos, o balanzo é que as eleccións celebradas tras a maior etapa de involución social habida en España desde a Transición deixaron o espectro ideolóxico practicamente en táboas. E a perplexidade aumenta se engadimos que cando a xente acudiu ás urnas o paro afectaba a máis de 4,5 millóns de persoas; que practicamente había o dobre de traballadores con contratos e salarios lixo e que outros 300.000 paisanos víronse obrigados a saír do país por motivos económicos (auténtico éxodo de cerebros).
O PP aguantou o tipo ás topadas; o PSOE non prosperou; Podemos progresou adecuadamente; Ciudadanos apunta maneiras no centro dereita e Esquerda Unida consumou a súa implosión. Pero este rápido apuntamento oculta máis do que mostra. En realidade, Mariano Rajoy alzouse cunha vitoria pírrica, desangrándose a canadas. O mesmo que lle ocorreu a Pedro Sánchez coa súa derrota. Mentres Pablo Iglesias e Albert Rivera aseguráronse a condición de emerxentes-emprendedores, aínda que con notabel prevalencia do primeiro sobre o segundo. Pola contra, Alberto Garzón, quinto en discordia e vilmente postergado dos seráns televisivos argallados polos seus compañeiros de viaxe e os grupos mediáticos, borrou do arco parlamentario á única formación política que se autodefinía orgullosamente de “esquerda”.
Porén, para alén do revés social que representa a reválida do PP; que a ruptura democrática fora expulsada do imaxinario político; e que Podemos propenda a desmobilizar a rúa en favor das institucións, tamén cabe ponderar como moi relevante o fin do bipartidismo yin-yang como activo na carreira de substitucións que supuxo o 20-D. E para non escatimar nada, hai que recoñecer que estas eleccións foron unha das poucas en que a xente votou máis a “favor de” que “en contra de”. Baixo esas coordenadas, as posibles carambolas para a lexislatura entrante son varias, aínda que ningunha alcanza o grao de luxuria. Unha sería un gran pacto nacional PP-PSOE, mas está descartada, polo menos cos seus actuais líderes, desde o momento en que tanto Rajoy como Sánchez atacáronse persoalmente. Lembremos aquel despectivo “o que ten que facer o PSOE é organizarse ben para o futuro” do primeiro e a acusación de “indecente” guindada polo segundo no “debate decisivo”. A segunda abordaría un acordo a dereitas entre o PP e Ciudadanos, ainda que con pegas: que indo sós nin de lonxe acadarían maioría parlamentar, e que polo antinacionalismo de Rivera non obtería apoios entre as minorías catalán e vasca. E queda como terceira opción unha imaxinativa fronte ampla “á portuguesa” con PSOE, Podemos + Plataformas e EU, cousa de difícil manexo aínda que non imposibel.
Con certeza, “os populares” (en política case nunca ninguén é o que pregoa) abanaron en relación a 2011. Mas tamén é certo que aquel resultado supuxo o seu teito histórico, o non vai máis nunha circunstancia excepcional e sobrevinda. E o que resulta máis importante, o seu paso polo goberno, brandiron a machada dos axustes estruturais e a gadaña dos recortes, non cavou a súa tumba como lle sucedeu ao executivo socialista na etapa Zapatero, o primeiro en aplicar o austericidio ditado pola troika. Mesmo coa entrada en campaña da vicepresidenta Soraya Sáenz de Santamaría, en Xénova parecen encetar a renovación xeracional para desterrar o aznarismo e homologarse aos modernos partidos liberal-conservadores europeos.
Pola súa banda, o Partido Socialista Obrero Español (insistimos no substrato supersticioso das adxudicacións: moito máis “español” que “socialista” e nada “obreiro”) despachouse profundando aínda máis o seu chan histórico dos pasados comicios. Aínda que segue sendo o primeiro partido da oposición, retendo o posto fronte a Podemos, que aspiraba a liderar a socialdemocracia española. Todo iso, despois de perder a hexemonía territorial, entre un PP que o supera en número de alcaldes e concelleiros, e uns “Rivera boys” que cercaron o segundo posto nas catalás do 27-S. Mesmo en Madrid pasa a ser a cuarta forza e na Andalucía de ERES e do desemprego máis elevado do continente resiste con abafo ante o PP, que lle pisa os calcañares Tras 21 anos de goberno no Reino de España, dos 37 cumpridos desde a aprobación da Constitución do 78, o seu corrosión por aluminone política-ideolóxica ten é evidente.
O grupo de Albert Rivera é sen dúbida o gran gatillazo destas eleccións, aínda que moderado polos óptimos resultados sacados en Catalunya o 27-S nunha contorna complicada. Compensación á que debe sumarse converterse no báculo do PP en Madrid e do PSOE en Andalucía para xestionar as súas respectivas autonomías. Barallo de todas as salsas, Ciudadanos prosperou a ritmo lento sen involucrarse nas políticas deses gobernos, como fixo con máis vontade que entendemento Esquerda Unida de Despeñaperros para abaixo.
A remontada de Podemos é fariña doutro costal, porque utiliza dobre contabilidade. Ten unha caixa A e outra B, segundo se presente coa súa propia marca ou compute coas confluencias populares que estableceu con outras formacións en determinadas autonomías. De todos os xeitos, Igrexas creceu solapando as súas expectativas programáticas e evitar durante a campaña referirse aos seus socios internacionais en Grecia e Venezuela, convertidos hoxe en apestados sociais sen as virtudes redentoras que Podemos lles atribuía. Nestas Xerais Podemos metabolizou un baño de realismo que o catapulta dentro do ómnibus partidocrático. Este repregamento estratéxico sobre antigas posicións permitiulle recomporse nas marxes autonómicas con prexuízo dos nacionalismos históricos.
“En Marea”, “En Comú Podem” ou “Compromís-Podem”, as presuntas extensións de Podemos en Galiza, Catalunya e Valencia, non son en stricto sensu Podemos (a súa marca soa sacou menos votos que Ciudadanos: a 12,54% fronte ao 13,8%). Todas estas candidaturas, amplamente recompensadas nestes comicios, son de estirpe cidadanista e polifónicas, curiosamente xurdidas tras descartar os gurús de Podemos a democracia de proximidade do ámbito local para concentrarse na ben retribuida primeira división estatal. O exemplo máis evidente desta singularidade está na pretensión de fagocitar como propio o éxito da plataforma animada por Ada Colau (envorcada en favor do “pablismo”, agora si, para parar a Ciudadanos) onde só dous meses antes fracasou estrondosamente Catalunya Si que é Pot, franquía de Podemos.
A neolingua de Iglesias tamén despunta na aceptación do referendo onde antes afirmou que el votaría en contra. Por non falar do transfuguismo sui generis dun secretario xeral que deixa o escano na eurocámara para presentarse como cabeza de lista ás xerais, sen escusas nin perdón.
Nada novo a dicer sobre Esquerda Unida e o seu realismo socialista, outro exemplo paradigmático de enunciado falso. Estas foron as eleccións en que a esquerda político-social concorreu máis desunida que nunca debido ao conflito de protagonismo dos seus líderes. Alberto Garzón, igual que Pablo Iglesias no seu campo, contribuíu a debilitar esquerda alternativa ao parasitar á quincemaista Ahora en Común para gaño propio e das súas cuestionadas siglas. Razón polo que tivo que presentarse coa rúbrica Esquerda Unida-Unidade Popular. É dicer, nen unida, nen popular.
Aqueles ventos trouxeron esta segunda Transición: novo rei, bipartidismo de mínimos e a mesma trapaceira política representativa de sempre. Begin de begin, pero con novos ídolos e púlpitos. Adeus ruptura democrática; adeus proceso constituínte; adeus refutación da débeda odiosa, adeus derrogación artigo 135 da C.E.; adeus renda básica universal; adeus revisión alianzas militares, etc., etc., etc. Con moito, teremos que contentarnos con volver á casa de saída de 2008 e contemplar a realiniación cara aos poderes entrantes dos media que ocultaron a crise.Quer dicer, a mesma política tóxica que xera gases de efecto invernadoiro nas mentes máis gregarias. Se co 15-M as redes sociais eran un medio para fomentar unha paideia deliberativa en rúas e prazas, tras o 20-D o que se nos vén encima é a democracia Matrix.
(Adagio catalán. O fallo do 20-D tamén ten unha lectura en clave do conflito soberanista en Catalunya. Por unha banda está o caso de Convergència, o partido-bastión de Junts pel Si, que concorreu ás urnas como Democràcia i Llibertat decepcionando as súas aspiracións de representación estatista fronte ao sorpasso do seu socio ERC. O que en sustancia se pode interpretar como unha “desconexión pasiva” imposta desde Madrid á formación de Artur Mas. Polo outro, está a independentista CUP, que lonxe de concursar ás xerais aproveitou a circunstancia para facer campaña pola abstención, visibilizando a coherencia da súa tradicional aposta pola “desconexión activa” do Estado español. Datos todos eles que gravitaran sobre a aínda pendente investidura do presidente da Generalitat).
