off
Movementos sociais, Opinión, Política — 28 Febreiro, 2019 at 17:40

Obreiros escollendo gobernos ultras

por
É incríbel cantas cousas parvas  podemos  acreditar temporariamente 
se  pensamos só por moito tempo. "
(Keynes. Teoría xeral)


Esta nota non pretende tanto descifrar porqué gañan as eleccións suxeitos como Trump, Putin, Salvini, Bolsonaro ou Viktor Orbán, senón porqué chegan ao poder grazas ao voto maioritario dos traballadores, teóricos representantes da esquerda na clásica repartición do mapa ideolóxico. Tamén e en última instancia, tenta dilucidar como funcionan as responsabilidades compartidas pola aluaxe. É dicir, a quen é imputable semellante desaguisado.
Até agora a esquerda limitouse a pór o berro no ceo, tendo en conta da súa incapacidade para asaltalo. Bufou contra a chegada ao goberno de formacións ultranacionalistas. Sen máis argumentario nin reflexión. Só blandiendo o toque a rebato “que veñen os “fachas”. Agás os recalcitrantes do socialismo científico, que desempoaran o vello dogma vitimista sobre o fascismo como último recurso do capitalismo para xustificar o que non comprenden. Relato desmentido polos feitos e a ciencia política ad calendas graecas. Polo menos desde que o neomarxista Friedrick Pollock, fundador da Escola de Franckfurt, arrombara esa tese. No seu ensaio Is National Socialism a New Order revelaba respecto diso que “case todas as características esenciais da propiedade privada foran destruídas polos nazis” (Martin Hai. A imaxinación dialéctica. Páx. 255). Xa Marx, en carta a César de Paepe de 18 de decembro de 1870, advertira sobre este tipo de avatar: “É necesario que os acontecementos poñan fin dunha vez por todas a ese culto reaccionario do pasado”.
Quizais por esa falsa percepción da realidade a posición de clase é ambivalente na súa resposta ao fenómeno. Móvese, ora entre a radical denostación, ora nun temerario apoio. O primeiro caso viría exemplificado pola emerxencia en España do partido Vox, de firmes resonancias ultras, en Andalucía, unha das circunscricións con maior paro de Europa. O segundo ten que ver coa entrada no goberno italiano da coalición representada polo Movemento 5 Estrelas de Luigi dei Maio e a liga de Mateo Salvini, un e outras formacións populistas bipolares. Aquí, a novidade foi que algúns dos prohomes da órbita comunista haxan saudado as medidas sociais do ultra Salvini (Decreto Dignidade) como un triunfo da clase traballadora, dito sen maiores reparos.
Parecida hibridación obsérvase na perspectiva histórica. A paradigma que pulou  ao fascismo e ao nazismo de entreguerras non é o que xorde agora en occidente ao pular ao cimo  partidos de corte xenófobo. É certo que o dobre crac económico (1929 e 2008) funcionou como lévedo nos dous supostos. Non o é con todo que exista un mimetismo ideolóxico entre o que supuxeron aqueles movementos totalitarios e os experimentos ultranacionalistas actuais. Tampouco a secuencia en que se produciu a deflagración social consecuente. Entón as poboacións afectadas viñan dunha era de vacas fracas e da Gran Guerra, e agora pola contra claman pola prosperidade perdida tras máis de medio século de paz social. Por outra banda, o patrón involucionista dos países do antigo bloque soviético (Hungría e Polonia sobre todo), os que iniciaron a saga-foxe, responde a circunstancias específicas. O seu código fonte é diferente.
Ese quebracabezas comprende, no entanto, un mesmo marco de referencia que enlaza ambos os acontecementos. É a “rebelión das masas” que identifica o proxecto común antiliberal de principios do século XX e ao do primeiro terzo do XXI. Os mesmos continxentes que celebraron e gozaron da sociedade de consumo e do Estado de Benestar son os que agora, en época de precariedade, buscan respostas ás súas demandas fóra das súas tradicionais inclinacións políticas. Auga e aceite, en principio, que as agravadas mutacións económico-sociais aproximan. Coma se a categorización marxista de estrutura e superestructura operase tamén sobre a clase traballadora, sacrificando conviccións ideolóxicas pola base material da súa existencia. Albarda sobre albarda, o asalariado (homo económicus) devorou ao traballador (homo faber), deixándolle sen atributos. Nada que ver con aquel internacionalismo obreiro orixinario orgulloso da súa autonomía (“emancipación dos traballadores ten de ser obra dos traballadores mimos”) e consciente da súa responsabilidade histórica (“non máis deberes sen dereitos, nin máis dereitos sen deberes”). Un corremento de opcións, pois, que comunica aos votantes de esquerda coas formulacións das formacións populistas. A gravidade desta abdución está no seu carácter estrutural non continxente. O sincretismo en marcha esixe dar as costas ao internacionalismo solidario como aceno de identidade da esquerda e abrazar a formulación “os nacionais primeiro” que define aos grupos xenófobos.
A política supremacista atinxe un ataque frontal aos dereitos humanos. Pásase dunha tutela universal para garantir dereitos e liberdades fundamentais de calquera persoa polo feito de selo, sen importar máis atributos, a restrinxilos só para os titulares dun determinado Estado, sendo así que estes naceron precisamente para pór límites ao despotismo estatal. É o que a politóloga Hannah Arendt cualificou como “aporía dos dereitos”. Vémolo no que actualmente está a acontecer respeito da acollida de migrantes e refuxiados. Nun lado, e a favor da súa protección, pugnaría o clásico internacionalismo solidario da esquerda, e no outro a tentación reaccionaria de rexeitamento a unhas persoas que llas presenta como competidoras en canto á utilización dos recursos dispoñibles, deshumanizándolas no seu tipificación (ocorreu no pasado cos xudeus como chivos expiatorios). O eurocepticismo do goberno Salvini no económico implica unha negación da protección dos Dereitos Humanos que a Unión Europea garante nos seus tratados e tribunais superiores de xustiza.
Por tanto hai dous puntos iniciais de encontro entre eses actores en principio antagónicos (unidade dos contrarios). A prevalencia do económico-material sobre o ideolóxico-cultural, e o relanzamento do espazo Estado-nación como ?democracia de proximidade?. Ambas as variables albergan unha traza que permea o eixo esquerda-dereita como forzas paralelas que se tocan no infinito. O materialismo descarnado como principio fundante atravesa ao marxismo (versión histórico e/ou dialéctico), e ao capitalismo (modalidade utilitarista). Unha realidade intelectual que adquire dimensión pragmática cando a multitude asalariada da sociedade neoliberal toma conciencia de que os males que lle afectan proceden das organizacións supranacionais que impuxeron as políticas austericidas. Este é o “kairós” que favorece aos grupos extraparlamentares (e por tanto non contaminados polas institucións) para ofrecer a súa mercadoría: man dura contra o sistema e empoderamento da Estado-nación como ferramenta para a acción legal.
Outros dous factores interveñen tamén na derrapaxe desa esquerda para cebar o nacionalismo xenófobo. Un é a desafección unidimensional da globalización, sen matices, confundindo o que é só unha etapa máis do imperialismo capitalista con formas de humanismo integral. Nese tirar o neno coa auga sucia contamináronse banzos que balizan o proceso civilizatorio. As “globalizacións positivas” institucionalizadas, sobre todo despois dos actos de barbarie estatal perpetrados durante a Segunda Guerra Mundial, para que “nunca máis” reinase o horror como arma política no concerto mundial. Falo da Declaración Universal dos Dereitos do Home adoptada pola ONU en 1948 e as súas secuelas os Pactos Internacional de Dereitos Civís e Políticos e o Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais; da Convención Europea de Dereitos Humanos adoptada polo Consello de Europa en 1950; do Tribunal de Xustiza Europeo de Dereitos Humanos de 1959, entre outras. Algunhas destas prerrogativas de protección urbi et orbi ven ameazadas, se non directamente fanadas, por consígnas populistas dos “os nosos primeiro”. Tal é o día a día dos gobernos ante a traxedia da emigración forzosa, ao antepor o nacionalismo gregario ao internacionalismo solidario polas urxencias do curto prazo electoral. Unha conduta que segue a práctica dos gobernos nas súas relacións exteriores. Igual que houbo unha confesionalidade extrema que obrigaba aos vasalos na fe dos seus señores, a convención pide expurgar a ética da axenda diplomática. Business manda. Vímolo de ver no caso da viaxe a Cuba de Sánchez esquivando á disidencia e a Marrocos para fixar tarifa con Mohamed VIN por engabiar aos sen papeis que devolve Moncloa; o beixamaos do Rei Emérito Xan Carlos I ao príncipe saudita que ordenou asasinar e descortizar ao xornalista Khashoggi; ou a humillante xenuflexión das autoridades españolas durante a recepción ao presidente chinés Xi Jimping, o invés está nas “inxerencias humanitarias” que se fan en defensa dos dereitos humanos en países de segundo ou terceira orde, un réxime que fixo da represión indiscriminada o seu baluarte.

Ao anterior hai que engadir o gradiente da “razón de Estado”, un remedo daquel hegelianismo de esquerda e hegelianismo de dereita que fecundou a moitas mentes militantes da xeración de entreguerras. A mitificación do Estado como elemento transformador está no miol das dúas culturas. Esa é unha das razóns que explica o curioso transvasamento de vontades dunha beira a outra. O Estado intervencionista así tomado era o deus ex machina que animaba a comunistas e fascistas da vella escola, e de caste vénlle ao galgo. Non é unha anécdota, aínda que tampouco convén sacalo de contexto, que o primeiro país en aplicar a teoría keynesiana de maximización do gasto público para combater a depresión foi a Alemaña de Hitler coa súa mobilización xeral. E aínda que algo intúo ao final dos seus días, nin nos peores pesadelos supuxese o autor da Teoría xeral da ocupación, o interese e o diñeiro que andando o tempo a China ordocapitalista-ultracomunista sería, mutatis mutandis, o seu alumno máis avantaxado (3,9% de paro, á zaga do 3,7% de EEUU). O dos anos trinta do século XX etiquetouse como nacionalsocialismo e o que hoxe despunta aparece como unha socialización nacionalista. A negativa de Trump a ratificar os acordos do Cume do Clima sería o episodio máis bestial dese proteccionismo distópico, ao pór en perigo a saúde e a seguridade da poboación mundial (incluída a estadounidense) coa escusa de fomentar o emprego propio e facer competitiva a economía nacional.
Até chegar á actual confluencia houbo un lenta mas eficaz labor de zapa intelectual. Termos como “liberal” e “democracia”, matriz conceptual dos dereitos humanos, foron obxecto de xunguido ataque e cuestionamento  por dereita e esquerda. O mesmo Marx puxo en solfa á democracia como un espantallo utilizado pola burguesía (alienación da sociedade civil) na súa estrataxema de dominación (o consentimento dos gobernados). Mesmo nas súas obras de mocidade. Xa no manifesto comunista (1848) podía lerse: “unha parte da burguesía desexa mitigar as inxustizas sociais para deste xeito garantir a perduración da sociedade burguesa”, e “o voso Dereito non é máis que a vontade da vosa clase elevada a lei: unha vontade que ten o seu contido e encarnación nas condicións materiais de vida da vosa clase”. É remotamente posible que esta reticencia do “socialismo real” a sancionar o “dereito a ter dereito” influíse para que o bloque soviético se abstivese á hora de ratificar a Declaración Universal de Dereitos Humanos proposta pola ONU. Alén diso, a presente refutación do “neoliberalismo”, lonxe de significar un rexeitamento dun capitalismo salvaxe sen medida nen control, terminou contaminando expresións como “liberal2 e “liberdade”, que naceron á vida común como atributo da autonomía da persoa, no segundo exemplo, e como banderín de enganche para combater ao feudalismo. Un claro abuso de metonimia identitaria cuxa onda expansiva alcanza ao individuo escarnecido do suxeito. O democraticamente correcto hoxe pivota sobre o colectivo-comunitario. O dictum “unha persoa é ela mesma entanto se experimenta como  tal” de Locke cae en ermo.

A dinámica no polo oposto bebe na doutrina “amigo-inimigo” de Carl Schmitt, pechando o círculo vicioso que namora ambas as filiacións ideolóxicas. O slogan “os nosos primeiro” das formacións ultras que atrae a tantos votantes procedentes da esquerda, realízase e concreta no repudio de migrantes e refuxiados vistos como invasores. Son apátridas, xentes sen Estado, e por tanto carentes dos dereitos de cidadanía que leva a asunción reduccionista da normativa universal, seres superfluos. Convén lembrar que Schmit tornouse para moitos pensadores neomarxistas (o ex maoísta Alain Badiou e o lacaniano Slajov Zizek, entre outros) nun filón temático con que relanzar as súas teses revolucionarias da “hipótese comunista”. Un atallo que lembra ás reiteradas apelacións de Salvini, Le Pen e outros caudillos populistas a unha “democracia directa” (cun “referendo” consumou Putin a anexión ilegal de Crimea a Rusia), tan paternalista e plebiscitaria como intuitiva, en contraposición á “democracia representativa” (liberal e burguesa), como mostra da lexitimidade que lles prestan unhas masas infantilizadas.
Os obreiros elixindo gobernos ultras é como os paxariños disparando ás escopetas.

(Nota. Este artigo publicouse no número de febreiro de Rojo y Negro).

Deixar unha resposta

Ten que ser rexistrado para publicar un comentario.

off
A %d blogueros les gusta esto: